Parminder Singh 
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਪਣੀ ਲੜਾਈ ’ਚ ਇਕ ਨਵਾਂ ਮੋਰਚਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ — ਰਾਜ ਦੇ 40 ਕਾਲਜਾਂ ’ਚ ‘ਸੰਗਤ’ ਮੈਂਟਲ ਹੈਲਥ ਕਲੱਬ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਫਲੈਗਸ਼ਿਪ ਮੁਹਿੰਮ ‘ਯੁੱਧ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ’ ਤਹਿਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ’ਚ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣਾ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਮਦਦ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਲਤ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕਲੱਬ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ’ਚ ਆਦਿੱਤਿਆ ਬਿਰਲਾ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਟਰੱਸਟ (ABET) ਦੀ ਐਮਪਾਵਰ ਪਹਿਲ ਨਾਲ਼ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ’ਚ ਚਲਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ ਹਰ ਕਾਲਜ ਦੇ 25 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂਟਲ ਹੈਲਥ ਫਸਟ ਏਡ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ’ਚ ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪਛਾਣ ਸਕਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮਦਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਣ।
ਲਾਂਚ ਸਮਾਗਮ ’ਚ ਕੀ ਹੋਇਆ?
ਇਸ ਪਹਿਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਲਾਕਸ਼ਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮੋਹਾਲੀ ’ਚ ਹੋਈ। ਸਮਾਗਮ ’ਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਹਰਜੋਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮਨੀਸ਼ ਸਿਸੋਦੀਆ ਨੇ ਕਲੱਬ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਵਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ’ਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀ-ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।
ਬੈਂਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਸ਼ਾ ਕਰਨਾ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ; ਗਲਤ ਸੰਗਤ ’ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਾ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ‘ਸੰਗਤ’ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ — ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਥੀ-ਸਹਿਯੋਗ, ਮਾਨਸਿਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲੇ।”
ਪਿਛੋਕੜ: ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਈ ਇਹ ਪਹਿਲ?
ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ’ਚ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਨਸ਼ਾ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਕੁਨ ਪਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਝੋਟਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਕੈਮਿਸਟ ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੋਂ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਫਾਰਮਾ-ਡਰੱਗ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਬਹਿਸ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਲਿਸ ਕਾਰਵਾਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ — ਰੋਕਥਾਮ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਨੀ ਹੀ ਤਵੱਜੋ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਕਸਰ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ, ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ, ਇਕੱਲਾਪਨ ਜਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਦਬਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਨੌਜਵਾਨ ਉਮਰ ’ਚ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਦਲਦਲ ’ਚ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ‘ਸੰਗਤ’ ਕਲੱਬਾਂ ਦਾ ਇਹੀ ਫਲਸਫ਼ਾ ਹੈ — ਕਲੰਕ (stigma) ਤੋੜੋ, ਗੱਲ ਕਰੋ, ਮਦਦ ਮੰਗੋ।
ਕਿਉਂ ਅਹਿਮ ਹੈ ਇਹ ਕਦਮ?
ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੀਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ:
- ਸਾਥੀ-ਤੋਂ-ਸਾਥੀ ਮਾਡਲ: ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੀ ਪਹਿਲੀ ਮਦਦ ਦੇਣਗੇ — ਕਿਉਂਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੇ ਹਮਉਮਰ ਸਾਥੀ ਅੱਗੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ ਹਨ।
- ਫਸਟ ਏਡ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ: ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰਕ ਸੱਟ ’ਤੇ ਫਸਟ ਏਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਕਟ ’ਚ ਤੁਰੰਤ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਖਲਾਈ — ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਜਾਂ ’ਚ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।
- ਰੋਕਥਾਮ ’ਤੇ ਫੋਕਸ: ‘ਯੁੱਧ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ’ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰਵਾਈ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਹੀ ਹੈ; ਇਹ ਪਹਿਲ ਇਸਨੂੰ ਰੋਕਥਾਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ?
ਫਿਲਹਾਲ 40 ਕਾਲਜਾਂ ’ਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਇਕ ਪਾਇਲਟ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਜੇ ਨਤੀਜੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕਲੱਬ ਸਿਰਫ਼ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਗਮਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਾ ਰਹਿਣ — ਕੈਂਪਸਾਂ ’ਚ ਨਿਯਮਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਲਿੰਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਹੀ ਇਸਦੀ ਅਸਲੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹੋਵੇਗੀ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:
ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ