ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇੱਕ-ਦਿਨਾ ਉਛਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 8 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਦਿਨ 1,152 ਅੱਗਾਂ ਲੱਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਕੁੱਲ ਅੰਕੜਾ 4,459 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਫਾਰ ਏਅਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ (CAQM) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ 7 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 3,307 ਸੀ — ਮਤਲਬ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਕੁੱਲ ਅੰਕੜਾ ਲਗਭਗ 35 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਧ ਗਿਆ। ਇਹ ਵਾਧਾ ਉਸੇ ਦਿਨ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ‘ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ 654 ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਹੋਏ ਹਨ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਹੁਣ ਤੱਕ 2,998 ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 1,310 ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। 1,228 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਵਜੋਂ 62.55 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ 32.60 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਹੀ ਵਸੂਲੇ ਜਾ ਸਕੇ ਹਨ — ਮਤਲਬ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੀ ਵਸੂਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤੀ ਨਿਆਂ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਧਾਰਾ 223 ਤਹਿਤ 884 ਐਫ਼ਆਈਆਰ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 1,017 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ‘ਲਾਲ ਐਂਟਰੀ’ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ: ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਗਣਾ ਅੰਕੜਾ
ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। 4 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲੇ 2,196 ਸਨ, 5 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ 2,787, 6 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ 3,144 ਅਤੇ 7 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ 3,307 ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇੱਕੋ ਝਟਕੇ ਵਿੱਚ 1,152 ਨਵੇਂ ਮਾਮਲੇ ਜੁੜ ਗਏ। ਇਹ ਨਿਗਰਾਨੀ 15 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਇਸਰੋ ਦੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਤਹਿਤ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਟਾਈ 32.87 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਦੇ 91.40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸੇ ’ਤੇ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਕਣਕ ਬੀਜਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ੀ ਆਖ਼ਰੀ ਤਾਰੀਖ਼ 15 ਨਵੰਬਰ ਹੈ — ਇਸੇ ਜਲਦੀ ਨੇ ਖੇਤ ਜਲਦੀ ਖਾਲੀ ਕਰਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਵਧਾਇਆ।
ਪਿਛੋਕੜ: ਹਵਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖ਼ਰਾਬ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦੌਰ ਵੀ ਚੱਲਿਆ
ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਵਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ — ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਦਾ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੂਚਕ (AQI) 400 ਦੇ ਪਾਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। 9 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਦਾ AQI 399, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ 313, ਜਲੰਧਰ ਦਾ 298, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ 234 ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ 210 ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਿਆਸਤ ਵੀ ਭਖੀ ਰਹੀ — ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਕਪਿਲ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ‘ਸਾਜ਼ਿਸ਼’ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ‘ਆਪ’ ਨੇ ਪਲਟਵਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਭਾਜਪਾ ’ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ।
ਕਾਰਵਾਈ ’ਚ ਢਿੱਲ: ਜੁਰਮਾਨਾ ਅੱਧਾ ਵਸੂਲ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ’ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਸੀਮਤ
ਅੰਕੜੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਾਰਵਾਈ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ 18 ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ CAQM ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 14 ਤਹਿਤ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਮੁਅੱਤਲੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਵੀ ਅੱਧੀ-ਅਧੂਰੀ ਹੈ — 62.55 ਲੱਖ ਵਿੱਚੋਂ 29.95 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਅਜੇ ਵਸੂਲੇ ਜਾਣੇ ਬਾਕੀ ਹਨ। ਸਾੜਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ — ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਸੰਗਰੂਰ, ਬਠਿੰਡਾ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ — ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਫ਼ਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਕੁੱਲ ਅੰਕੜਾ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਕਣਕ ਬੀਜਣ ਦੀ 15 ਨਵੰਬਰ ਵਾਲੀ ਆਖ਼ਰੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਹੋਰ ਨਾਜ਼ੁਕ ਰਹਿਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ’ਤੇ ਖੇਤ ਜਲਦੀ ਖਾਲੀ ਕਰਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ। 12–13 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਗੜਬੜੀ ਕਾਰਨ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਲਕੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਤਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਵਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ’ਤੇ ਅਸਰ ਕਿੰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਇਹ ਅਜੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਿਗਰਾਨੀ 30 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਸਭ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਹੋਰ ਵਧਦਾ ਰਹੇਗਾ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:




[…] ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬ ’ਚ 1,152 ਅੱਗਾਂ! ਸੀਜ਼… […]