Parminder Singh 
ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਦਿਨ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਘਬਰਾ ਗਏ — ਕੁਝ ਨੇ ਜਲਦੀ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ, ਕੁਝ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਖਰੀਦ ਲਿਆ। ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨੁਕਸਾਨ ਅਕਸਰ ਗ਼ਲਤ ਸ਼ੇਅਰ ਨਾਲੋਂ ਗ਼ਲਤ ਆਦਤਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
1. ਟਿਪ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗਲਤੀ ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ, ਵਟਸਐਪ ਗਰੁੱਪ ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਟਿਪ ‘ਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣਾ ਹੈ। ਟਿਪ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਕਸਰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੇਅਰ ਕਦੋਂ ਖਰੀਦਿਆ, ਕਿਉਂ ਖਰੀਦਿਆ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਵੇਚਣਾ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਪੈਸਾ ਲਾਉਣਾ ਜੂਏ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਛੋ: ਕੀ ਮੈਂ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਕਮਾਈ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੀ ਹੈ? ਜੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਝੋ।
2. ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ੇਅਰ ਵਿੱਚ ਲਾਉਣਾ
ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਸਾਰੀ ਰਕਮ ਇੱਕੋ ਸ਼ੇਅਰ ਜਾਂ ਇੱਕੋ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ੇਅਰ ਡਿੱਗ ਪਵੇ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਝਦਾਰ ਤਰੀਕਾ ਪੈਸਾ ਵੰਡਣਾ ਹੈ — ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਲੋੜ ਪਵੇ ਤਾਂ ਬੈਂਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਲਾਉਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਤੋਂ ਦਸ ਸਮਝੇ ਹੋਏ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
3. ਡਿੱਗਦੇ ਹੀ ਘਬਰਾ ਕੇ ਵੇਚ ਦੇਣਾ
ਬਾਜ਼ਾਰ ਡਿੱਗਣਾ ਕੋਈ ਅਸਾਧਾਰਨ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਚੜ੍ਹਨ-ਉਤਰਨ ਹੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਫਿਤਰਤ ਹੈ। ਪਰ ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਅਕਸਰ ਲਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਕੇ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹੀ ਸ਼ੇਅਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੰਭਲ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੇਚਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਭਾਵਨਾ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ, ਕਾਰਨ ‘ਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਕੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੂਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੀ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਸਿਰਫ਼ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਘਬਰਾਹਟ ਕਾਰਨ ਵੇਚਣਾ ਅਕਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀ ਗਲਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
4. ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖਰੀਦ-ਵੇਚ ਕਰਨਾ
ਕਈ ਨਵੇਂ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਰੀਦ-ਵੇਚ, ਓਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸੌਦੇ ‘ਤੇ ਦਲਾਲੀ, ਟੈਕਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਰਚੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭਾਅ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਫ਼ੈਸਲੇ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਾਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।
5. ਕਰਜ਼ੇ ਜਾਂ ਉਧਾਰ ਦੇ ਪੈਸੇ ‘ਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਗਲਤੀ ਹੈ। ਕਰਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਲਿਆ ਪੈਸਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਲਾਉਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਡਿੱਗੇ ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਆਜ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਤ ਦਾ ਬੋਝ ਵੀ ਚੁੱਕਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਜਬੂਰੀ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਵੇਚਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤ ਸਧਾਰਨ ਹੈ: ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਪੈਸਾ ਲਾਓ ਜਿਸ ਦੀ ਨੇੜੇ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਫੰਡ ਪਹਿਲਾਂ, ਨਿਵੇਸ਼ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ।
6. ਜਲਦੀ ਅਮੀਰ ਹੋਣ ਦੀ ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਜੋਖ਼ਮ ਭਰੇ ਸਾਧਨ ਚੁਣਨਾ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਦੁੱਗਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ — ਜਿਵੇਂ ਉਧਾਰ ‘ਤੇ ਵੱਡਾ ਸੌਦਾ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਨ-ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਉਸੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸਧਾਰਨ ਰਸਤਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ: ਛੋਟੀ ਰਕਮ, ਸਮਝੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ। ਜੋ ਸਮਝ ਨਾ ਆਵੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਨਾ ਲਾਓ।
7. ਬਿਨਾਂ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੈਸਾ ਕਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਨਿਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ ਲਿਖ ਲਓ: ਟੀਚਾ ਕੀ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਕਿੰਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਸਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਆਪਣੇ ਸੌਦਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਵੀ ਰੱਖੋ — ਕੀ, ਕਿਉਂ, ਕਦੋਂ ਵੇਚਣਾ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ: ਸੈਂਸੈਕਸ ਅਤੇ ਨਿਫਟੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹਨ
ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ ਸੈਂਸੈਕਸ ਅਤੇ ਨਿਫਟੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸੈਂਸੈਕਸ ਬੰਬੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (BSE) ਦੀਆਂ 30 ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੂਚਕ ਅੰਕ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਿਫਟੀ 50 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (NSE) ਦੀਆਂ 50 ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪੂਰੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸ਼ੇਅਰ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਸੂਚਕ ਅੰਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਮੌਸਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ‘ਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ: ਸੋਮਵਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ
ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੋ: ਕੀ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿਹੜੇ ਸ਼ੇਅਰ ਕਿਉਂ ਹਨ? ਕੀ ਮੇਰਾ ਪੈਸਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੈ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਲਈ? ਅਤੇ ਜੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਡਿੱਗੇ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਯੋਜਨਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ — ਘਬਰਾ ਕੇ ਵੇਚਣਾ ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨਾ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਸਾਫ਼ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗਿਰਾਵਟ ਸਮੀਖਿਆ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਛੋਟੀ ਰੱਖੋ: ਥੋੜ੍ਹੀ ਰਕਮ, ਸਮਝੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਲਿਖੀ ਯੋਜਨਾ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਸਭ ਤੋਂ ਸਬਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੂਚਨਾ ਲਈ ਹੈ, ਨਿਵੇਸ਼ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:
ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ