ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹਵਾ ’ਚ ਜ਼ਹਿਰ 30 ਗੁਣਾ ਵੱਧ! ਸਮੋਗ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਇਹ 7 ਨਿਯਮ ਅੱਜ ਹੀ ਅਪਣਾਓ

ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹਵਾ ਨੇ 4 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵਜਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ 8 ਵਜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਏਅਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਇੰਡੈਕਸ (AQI) 377 ਦਰਜ ਹੋਇਆ, ਜੋ ‘ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ’ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 10 ਵਜੇ ਤੱਕ ਇਹ 379 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ’ਚ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਰਹੀ — ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਗ਼ ’ਚ AQI 456 ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰਪੁਰੀ ’ਚ 450 ਦਰਜ ਹੋਇਆ, ਜੋ ‘ਗੰਭੀਰ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ 59 ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ’ਚੋਂ 20 ’ਤੇ ਹਵਾ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ 33 ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬ ਦਰਜ ਹੋਈ।

ਪਿਛੋਕੜ: ਹਵਾ ਕਿਉਂ ਵਿਗੜੀ?

ਇਹ ਵਿਗਾੜ ਅਚਾਨਕ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। 2 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਔਸਤ AQI 324 ਹੋਣ ’ਤੇ ਦਿੱਲੀ-ਐਨਸੀਆਰ ’ਚ ਗਰੇਡਿਡ ਰਿਸਪਾਂਸ ਐਕਸ਼ਨ ਪਲਾਨ (GRAP) ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ 21 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ AQI 244 ’ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਠੰਢ ਵਧਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਗੁਆਂਢੀ ਸੂਬਿਆਂ ’ਚ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੰਤਰਾਲੇ ਮੁਤਾਬਕ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਰਦੀ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ’ਚ ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲਗਭਗ 23 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਬਾਇਓਮਾਸ ਸਾੜਨ ਦਾ ਲਗਭਗ 20 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਲਗਭਗ 9 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ — 27 ਫ਼ੀਸਦੀ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੈਕੰਡਰੀ ਕਣਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਵਾ ’ਚ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ’ਚ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਹਵਾ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਚੇਤਾਵਨੀ ਤੰਤਰ ਮੁਤਾਬਕ ਹਵਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 6 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ‘ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬ’ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਐਤਵਾਰ 8 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਪਟਾਕੇ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।

PM2.5 ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਕਿਉਂ ਹੈ?

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ PM2.5 ਹੈ — 2.5 ਮਾਈਕਰੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕਣ, ਜੋ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ’ਚ ਡੂੰਘੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਖ਼ੂਨ ’ਚ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। 4 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ’ਚ PM2.5 ਦਾ ਪੱਧਰ 461 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਘਣ ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰਜ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਦੀ 24 ਘੰਟੇ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ੀ ਸੀਮਾ 15 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ 30 ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ’ਚ ਇਹ ਕਣ ਖੰਘ, ਗਲ਼ਾ ਖ਼ਰਾਬ, ਅੱਖਾਂ ’ਚ ਜਲਣ ਅਤੇ ਸਾਹ ਫੁੱਲਣਾ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ’ਚ ਦਿਲ ਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਦਮਾ, ਸੀਓਪੀਡੀ ਜਾਂ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਬਚਾਅ ਦੇ 7 ਨਿਯਮ

ਪਹਿਲਾ — ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ AQI ਵੇਖੋ; 300 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਾਹਰੀ ਕੰਮ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ ਘਟਾਓ। ਦੂਜਾ — ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਹਵਾ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੈਰ-ਕਸਰਤ ਦੁਪਹਿਰੇ ਜਾਂ ਘਰ ਅੰਦਰ ਕਰੋ। ਤੀਜਾ — ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਹੀ ਪਵੇ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿੱਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ N95 ਜਾਂ FFP2 ਮਾਸਕ ਪਾਓ; ਸਰਜੀਕਲ ਜਾਂ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਮਾਸਕ ਬਾਰੀਕ ਕਣਾਂ ਤੋਂ ਸੀਮਤ ਬਚਾਅ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੌਥਾ — ਬੱਚਿਆਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਦਮੇ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਹਵਾ ’ਚ ਬਾਹਰ ਨਾ ਭੇਜੋ, ਅਤੇ ਦਮੇ ਦਾ ਇਨਹੇਲਰ ਨਾਲ ਰੱਖੋ। ਪੰਜਵਾਂ — ਅੱਖਾਂ ’ਚ ਜਲਣ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਗੜੋ ਨਾ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਵੋ। ਛੇਵਾਂ — ਦੀਵਾਲੀ ’ਤੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਨਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰੋ। ਸੱਤਵਾਂ — ਖੰਘ, ਸਾਹ ਫੁੱਲਣਾ ਜਾਂ ਛਾਤੀ ’ਚ ਜਕੜਨ ਵਧੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਮੌਸਮੀ’ ਕਹਿ ਕੇ ਟਾਲੋ ਨਾ।

ਘਰ ਅੰਦਰ ਸਾਫ਼ ਹਵਾ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖੀਏ?

ਖ਼ਰਾਬ ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਖਿੜਕੀਆਂ-ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬੈੱਡਰੂਮ ’ਚ ਅਸਲੀ HEPA ਫਿਲਟਰ ਵਾਲਾ ਏਅਰ ਪਿਊਰੀਫਾਇਰ ਚਲਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਘਰ ਅੰਦਰ ਅਗਰਬੱਤੀ, ਧੂਪ, ਮੱਛਰ-ਕੁਆਇਲ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਹਵਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਐਗਜ਼ੌਸਟ ਜਾਂ ਚਿਮਨੀ ਚਲਾਓ, ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਗਿੱਲੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਧੂੜ ਉੱਡੇ ਨਾ। ਓਜ਼ੋਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਿਊਰੀਫਾਇਰ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਓਜ਼ੋਨ ਖ਼ੁਦ ਫੇਫੜਿਆਂ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੈ।

ਕਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਅੱਗੇ ਕੀ

ਜੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ’ਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਛਾਤੀ ’ਚ ਦਰਦ ਜਾਂ ਜਕੜਨ, ਲਗਾਤਾਰ ਖੰਘ, ਸੀਟੀ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਜਾਂ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨੀਲਾ ਪੈਣਾ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਜਾਓ। ਦਮੇ ਜਾਂ ਦਿਲ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਆਪਣੀ ਦਵਾਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾ ਬਦਲਣ — ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਵੇਂ ਲੱਛਣ ਜਾਂ ਦਵਾਈ ’ਚ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਹਵਾ 6 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਮਗਰੋਂ ਹਾਲਤ ਦਾ ਫਿਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਹੋਵੇਗਾ — ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਬਚਾਅ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹੈ, ਇਲਾਜ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ।

ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:

• ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਗਦੀ ਅੱਗ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦੀ ਨਜ਼ਰੋਂ ਬਚੀ! ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹਵਾ ਵਿਗੜਨ ਪਿੱਛੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪਰਾਲੀ-ਅੱਗਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰਾਜ਼ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ
• ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹਵਾ ‘ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬ’! AQI 348 ਪਹੁੰਚਿਆ, GRAP ਸਟੇਜ-1 ਲਾਗੂ — ਫੇਫੜਿਆਂ ਲਈ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ
• ਸਮੋਗ ਦਾ ਮੌਸਮ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ! Punjab ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ’ਚ AQI ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ — ਫੇਫੜੇ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੋ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਉਪਾਅ