Parminder Singh 
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 4 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ 2,347 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ (ਪੀਪੀਸੀਬੀ) ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 558 ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 2,196 ਸੀ, ਭਾਵ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 151 ਨਵੇਂ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਹੋਏ ਹਨ। ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਟਾਈ 85 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗਾਂ ਲੱਗਣ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਥੰਮ੍ਹ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।
ਤਰਨਤਾਰਨ ਮਗਰੋਂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅੱਗੇ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ-ਵਾਰ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮੱਸਿਆ ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਤਰਨਤਾਰਨ (558) ਮਗਰੋਂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ 316, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ 207, ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ 167 ਅਤੇ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ 163 ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ 110 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 67 ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੋਈ, 24 ’ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, 15 ਵਿੱਚ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਲੱਗਾ, 80,000 ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ 35,000 ਵਸੂਲੇ ਗਏ, 21 FIR ਅਤੇ 10 ਰੈੱਡ ਐਂਟਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।
647 FIR, 723 ਰੈੱਡ ਐਂਟਰੀਆਂ — ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਗਾਂ ਜਾਰੀ
ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਸੂਬੇ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ 40.37 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 23.05 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਵਸੂਲੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ 1,942 ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 868 ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਅਤੇ 801 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 647 FIR, 723 ਰੈੱਡ ਐਂਟਰੀਆਂ ਅਤੇ 689 ਚਿਤਾਵਨੀ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੰਨੀ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੱਗਾਂ ਨਾ ਰੁਕਣਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਜੁਰਮਾਨੇ ਅਤੇ FIR ਨਾਲ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।
ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ, ਪਰ 11 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ
ਰਾਹਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੇ 2,839 ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਸਾਲ 492 ਮਾਮਲੇ ਘੱਟ ਹਨ, ਭਾਵ ਲਗਭਗ 17.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ। ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 11 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਮਲੇ ਵਧੇ ਹਨ: ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ 58 ਤੋਂ 118 (ਦੁੱਗਣੇ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਅਤੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿੱਚ 506 ਤੋਂ 558 ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਹੋਰ ਵਾਧੇ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ, ਬਰਨਾਲਾ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ, ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਅਤੇ ਰੂਪਨਗਰ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਸੀਏਕਿਊਐੱਮ) ਨੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸਖ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ — ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਰਾਜੇਸ਼ ਵਰਮਾ ਮੁਤਾਬਕ ਕੋਤਾਹੀ ਲਈ ਨੋਡਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੋਣਗੇ, ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਟੀਮ ਤਾਇਨਾਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸਮੇਤ 12 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਹਨ।
ਪਿਛੋਕੜ: ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਦਬਾਅ
ਪੀਪੀਸੀਬੀ ਮੁਤਾਬਕ ਕੁੱਲ 32.87 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਝੋਨਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ 85.10 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੀ ਕਟਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਹੈ। ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ 15 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ’ਤੇ ਖੇਤ ਜਲਦੀ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਹੈ। ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਵਿਚਕਾਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੈਪੀ ਸੀਡਰ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ੀਨੀ ਹੱਲਾਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਅਕਸਰ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ — ਇਸ ਲਈ ਅੱਗ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਸਤਾ ਰਸਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਾਂਚਾਂ, ਜੁਰਮਾਨਿਆਂ ਅਤੇ FIR ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਣਾ ਅਜੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਨਿਰਣਾਇਕ ਹੋਣਗੇ: ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੀਏਕਿਊਐੱਮ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਹੈ। ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਸਤਾ ਪਰਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਿਸਾਨ ਤੱਕ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਹੁੰਚੇਗਾ — ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਪਾੜਾ ਨਹੀਂ ਭਰਦਾ, ਅੰਕੜੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਕਿਸਾਨ ਪਰਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਫ਼ਤਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਕੇ ਉਪਲਬਧ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:
ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ