ਸਰਦੀ ਵਧਣ ਲੱਗੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫਲੂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਾਪਮਾਨ ਡਿੱਗਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਨੇ 12 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਫਲੂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਲਾਹ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਬੱਚਿਆਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਫਲੂ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਗਵਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਨੇ ਵੀ 2026-27 ਦੇ ਫਲੂ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਟੀਕੇ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਫਲੂ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ?
ਫਲੂ, ਯਾਨੀ ਇਨਫਲੂਐਂਜ਼ਾ, ਇੱਕ ਛੂਤ ਵਾਲੀ ਸਾਹ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਸੰਕਰਮਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਖੰਘਣ ਜਾਂ ਛਿੱਕਣ ਨਾਲ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਆਮ ਲੱਛਣਾਂ ’ਚ ਬੁਖ਼ਾਰ, ਖੰਘ, ਗਲੇ ’ਚ ਦਰਦ, ਸਰੀਰ ’ਚ ਦਰਦ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਢੁਕਵੇਂ ਆਰਾਮ ਤੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ’ਚ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਟੀਕਾ ਕਿਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ?
ਟੀਕਾ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ — 65 ਸਾਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ, 5 ਸਾਲ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਦਿਲ, ਫੇਫੜਿਆਂ ਜਾਂ ਸ਼ੂਗਰ ਵਰਗੀ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕ। ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਰੋਗ ਅਕੈਡਮੀ (IAP) ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ 5 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਫਲੂ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਗਵਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਟੀਕਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ’ਤੇ ਦੋ ਖੁਰਾਕਾਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕ ਖੁਰਾਕ। ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਟੀਕਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਟੀਕਾ ਕੀ ਵੱਖਰਾ ਹੈ?
ਫਲੂ ਦਾ ਵਾਇਰਸ ਹਰ ਸਾਲ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਟੀਕੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੀ ਹਰ ਸਾਲ ਬਦਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। WHO ਨੇ 2026-27 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਟ੍ਰਾਈਵੈਲੈਂਟ ਟੀਕੇ ’ਚ H1N1, H3N2 ਤੇ B/Victoria ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਾਇਰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਫਲੂ ਦਾ ਟੀਕਾ ਹਰ ਜ਼ੁਕਾਮ-ਖੰਘ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚਾਉਂਦਾ — ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਮੌਸਮੀ ਇਨਫਲੂਐਂਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਗੰਭੀਰ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ। ਟੀਕਾ ਲਗਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਣਾਉਣ ’ਚ ਲਗਭਗ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟੀਕਾ ਲਗਵਾਉਣਾ ਬਿਹਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬਚਾਅ ਦੇ ਹੋਰ ਆਸਾਨ ਤਰੀਕੇ
ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੁਤਾਬਕ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮਾਸਕ ਪਹਿਨੋ, ਸਾਬਣ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੱਥ ਧੋਵੋ, ਬੁਖ਼ਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਭੀੜ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਨਾ ਜਾਓ, ਘਰ ’ਚ ਹਵਾ ਦਾ ਆਵਾਜਾਈ ਰੱਖੋ ਤੇ ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਲਓ। ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਵਾਈ ਨਾ ਲਓ — ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਵਾਇਰਸ ਵਾਲੇ ਫਲੂ ’ਤੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਭਾਰਤ ’ਚ ਫਲੂ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਾਨਸੂਨ ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ’ਚ ਵਧਦਾ ਹੈ — ਇਹ ICMR ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ’ਚ ਹਰ ਸਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੈਟਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਫੈਲ ਰਿਹਾ H1N1 ਵਾਇਰਸ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਵਾਇਰਸ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਉਸੇ H1N1 pdm09 ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ 2009 ਦੀ ਮਹਾਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ’ਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ICMR ਮੁਤਾਬਕ ਕੋਈ ਅਸਾਧਾਰਨ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਘਬਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਜੇ ਤੁਸੀਂ 65 ਸਾਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ’ਚ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਜਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਕੇ ਫਲੂ ਦੇ ਟੀਕੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੋ। ਟੀਕਾ ਲਗਵਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ’ਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਫਲੂ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:




[…] […]