ਦਿੱਲੀ-NCR ’ਚ ਮੌਸਮ ਬਦਲਦਿਆਂ ਹੀ ਫਲੂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਫੜ ਲਿਆ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨਫਲੂਐਂਜ਼ਾ A ਦੇ H3N2 ਸਟ੍ਰੇਨ ਕਾਰਨ ਬੁਖਾਰ, ਖੰਘ ਤੇ ਗਲੇ ਦੀ ਖਰਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ — ਕਈ ਘਰਾਂ ’ਚ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਕਈ ਜੀਅ ਬਿਮਾਰ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ। 11,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਰਾਂ ’ਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ’ਚ ਕਰੀਬ 69 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ’ਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਜੀਅ ਨੂੰ ਫਲੂ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਵੀ ਮੌਸਮ ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਮੁਤਾਬਕ H3N2, ਇਨਫਲੂਐਂਜ਼ਾ A ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਇੱਕ ਉਪ-ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਮੌਸਮੀ ਫਲੂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ’ਚ ਫਲੂ ਦਾ ਸਿਖਰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਠੰਢੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ’ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਧਾ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਫੋਰਟਿਸ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਾਇਰਲ ਬੁਖਾਰ ਦੇ 40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲਿਆਂ ਪਿੱਛੇ H3N2 ਹੀ ਹੈ। ਮੌਸਮ ’ਚ ਬਦਲਾਅ, ਹਵਾ ’ਚ ਨਮੀ ਤੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹਵਾ — ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਕਾਰਨ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਫੈਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ?
AIIMS ਦੇ ਡਾ. ਅਨੀਮੇਸ਼ ਰੇਅ ਮੁਤਾਬਕ H3N2 ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਹਨ — ਅਚਾਨਕ ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ (ਅਕਸਰ 101 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹਾਈਟ ਤੋਂ ਵੱਧ), ਲਗਾਤਾਰ ਸੁੱਕੀ ਖੰਘ, ਗਲੇ ’ਚ ਖਰਾਸ਼, ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ’ਚ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ, ਸਿਰਦਰਦ, ਨੱਕ ਵਗਣਾ ਜਾਂ ਬੰਦ ਹੋਣਾ, ਠੰਢ ਲੱਗਣਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥਕਾਵਟ। ਕੁਝ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਤਲੀ ਜਾਂ ਉਲਟੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ’ਚ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਬੁਖਾਰ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਖੰਘ ਬੁਖਾਰ ਉਤਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਬਣੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ — ਇਹ ਆਮ ਜ਼ੁਕਾਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੰਮਾ ਫਲੂ ਹੈ।
ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ?
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲੇ ਹਲਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ’ਚ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ H3N2 ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬੱਚੇ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਦਮਾ, ਸੀਓਪੀਡੀ, ਸ਼ੂਗਰ ਜਾਂ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਨਮੂਨੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਰੇਅ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਹਿ-ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਮੂਨੀਆ ਜਾਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਬਚਾਅ ਦੇ 7 ਨਿਯਮ
1. ਹੱਥ ਧੋਣਾ: ਸਾਬਣ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੱਥ ਧੋਵੋ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆ ਕੇ ਤੇ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। 2. ਮਾਸਕ ਪਾਓ: ਭੀੜ ਵਾਲੀ ਥਾਂ, ਬੱਸ ਜਾਂ ਮੈਟਰੋ ’ਚ ਮਾਸਕ ਪਹਿਨਣਾ ਫਲੂ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। 3. ਬਿਮਾਰ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਰੱਖੋ: ਘਰ ’ਚ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕਮਰਾ ਤੇ ਬਰਤਨ ਵੱਖਰੇ ਰੱਖੋ। 4. ਫਲੂ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਗਵਾਓ: ਸਾਲਾਨਾ ਫਲੂ ਵੈਕਸੀਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਚਾਅ ਹੈ — 2025-26 ਦੀ ਵੈਕਸੀਨ ’ਚ H3N2 ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਟੀਕਾ ਜ਼ਰੂਰ ਲਗਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 5. ਆਰਾਮ ਤੇ ਪਾਣੀ: ਬੁਖਾਰ ਹੋਣ ’ਤੇ 5-7 ਦਿਨ ਪੂਰਾ ਆਰਾਮ ਕਰੋ ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਲਓ। 6. ਹਵਾ ਸਾਫ਼ ਰੱਖੋ: ਘਰ ’ਚ ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ ਆਉਣ ਦਿਓ, ਧੂੰਏਂ ਤੇ ਧੂੜ ਤੋਂ ਬਚੋ। 7. ਖੁਦ ਦਵਾਈ ਨਾ ਲਓ: ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਜਾਂ ਤਾਕਤਵਰ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾ ਲਓ — ਫਲੂ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਇਸ ’ਤੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਕਦੋਂ ਜਾਣਾ ਹੈ?
ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਬੁਖਾਰ 2-3 ਦਿਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹੇ, ਖੰਘ ਵਧਦੀ ਜਾਵੇ, ਸਾਹ ਲੈਣ ’ਚ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਜਾਓ। ਬੱਚਿਆਂ ’ਚ ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ, ਉਲਟੀਆਂ ਜਾਂ ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ। ਜਲਦੀ ਜਾਂਚ ਤੇ ਸਹੀ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਵਾਈ ਜਾਂ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਮੌਸਮ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਫਲੂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ’ਚ ਵੀ ਵੱਧ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਬਚਾਅ ਦੇ ਨਿਯਮ ਹੁਣੇ ਤੋਂ ਅਪਣਾਉਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਲੇ ਫਲੂ ਦਾ ਟੀਕਾ ਨਹੀਂ ਲਗਵਾਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਕੇ ਟੀਕੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਹੀ ਇਸ ਫਲੂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:




[…] […]