Parminder Singh 
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੇ 3 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਉਛਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਕੋ ਦਿਨ 584 ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗਾਂ ਲੱਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ 15 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 3 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 2,196 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 31 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ 292, 1 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ 175 ਅਤੇ 2 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ 98 ਅੱਗਾਂ ਦਰਜ ਹੋਈਆਂ ਸਨ — ਭਾਵ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਮਗਰੋਂ ਅਚਾਨਕ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਾਲਵੇ ’ਚ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਧੀ
3 ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮੱਸਿਆ ਹੁਣ ਕੁਝ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 112, ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ 80, ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ 78 ਅਤੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿੱਚ 56 ਅੱਗਾਂ ਲੱਗੀਆਂ। ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਤਰਨਤਾਰਨ 545 ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਉਸ ਮਗਰੋਂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ 305, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 198, ਸੰਗਰੂਰ 154 ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ 148 ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਾਝੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅੱਗੇ ਸਨ, ਪਰ ਕਟਾਈ ਮਾਲਵੇ ਵੱਲ ਵਧਣ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਵੀ ਅੱਗਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਹਿਸਾਬ: FIR, ਜੁਰਮਾਨੇ ਤੇ ਰੈੱਡ ਐਂਟਰੀਆਂ
ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਹੁਣ ਤੱਕ 636 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਕੁੱਲ 32.05 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 20.60 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਵਸੂਲੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪੁਲੀਸ ਨੇ 494 FIR ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, 527 ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੈੱਡ ਐਂਟਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, 16 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ 609 ਚਿਤਾਵਨੀ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਟੀਮਾਂ ਨੇ 1,487 ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ — 701 ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, 81 ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲੇ। 1 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ 389 FIR ਅਤੇ 422 ਰੈੱਡ ਐਂਟਰੀਆਂ ਸਨ, ਭਾਵ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧਿਆ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ: ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ, ਪਰ ਦਿਨਾ ਵਾਧਾ ਚਿੰਤਾਜਨਕ
ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਾਸਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 2,196 ਅਜੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੇ 2,518 ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਟਾਈ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਨਿਰਣਾਇਕ ਹਨ। ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਮਦਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਜੁਰਮਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਮਸਲਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਅੰਕੜੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਅੱਗਾਂ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦੇ ਲੰਘਣ ਸਮੇਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਸਾੜੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹਵਾ ‘ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬ’, ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ
ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਹਵਾ ਹੋਰ ਵਿਗੜ ਗਈ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਮੁਤਾਬਕ 3 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੂਚਕ ਅੰਕ (AQI) 350 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜੋ ‘ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 287 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਪੱਧਰ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ GRAP ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ 2 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੈ, ਅਤੇ 4 ਤੋਂ 6 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਹਵਾ ‘ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬ’ ਰਹਿਣ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਹੈ। 2 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਪਰਾਲੀ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦਾ ਦਿੱਲੀ ਦੇ PM2.5 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਗਭਗ 8.6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ — ਭਾਵ ਪਰਾਲੀ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਇਕਲੌਤਾ ਨਹੀਂ; ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਧੂੰਆਂ, ਧੂੜ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
CAQM ਨੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰਾਂ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲੀਸ ਕਪਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ ਨੋਟਿਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ 6 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਤਰਨਤਾਰਨ ’ਤੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਜਤਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ 11 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 29 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ 797 ਅੱਗਾਂ ਦਰਜ ਹੋਈਆਂ, ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸੇ ਸਮੇਂ 296 ਸਨ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰਹੇਗੀ: ਕੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੱਗਾਂ 3 ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੀ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਰਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ 6 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ CAQM ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਛਾਲ ਚਿਤਾਵਨੀ ਹੈ ਕਿ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਮਹਿੰਗੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:
ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ