Parminder Singh 
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਟਾਈ ਜ਼ੋਰਾਂ ’ਤੇ ਹੈ ਤੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ (ਪੀਪੀਸੀਬੀ) ਦੀ 27 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾਵਾਰ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਸੂਬੇ ’ਚ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੇ 717 ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ 664 ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤੇ 313 ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। ਸਵਾਲ ਹੁਣ ਇਹ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਕਿ ਅੱਗਾਂ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ — ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਮੇਂ ’ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਕਿਵੇਂ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਤਰਨਤਾਰਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ
ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲੇ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ’ਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ — 318। ਇੱਥੇ 299 ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੋਈ ਤੇ 152 ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਸਾੜਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ’ਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਕੁੱਲ 7.80 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਲਗਾਏ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਚੋਂ 2.65 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਵਸੂਲੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 64 ਐੱਫਆਈਆਰ ਦਰਜ ਹੋਈਆਂ ਤੇ 152 ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ’ਚ ‘ਰੈੱਡ ਐਂਟਰੀ’ ਕੀਤੀ ਗਈ — ਯਾਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ’ਚ ਉਸ ਖੇਤ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ’ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ 154 ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਹੋਏ। ਇੱਥੇ 150 ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ’ਚੋਂ 75 ’ਤੇ ਸਾੜਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। 70 ਮਾਮਲਿਆਂ ’ਚ 3.35 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ’ਚੋਂ 2.85 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਵਸੂਲ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ’ਚ 24 ਐੱਫਆਈਆਰ ਦਰਜ ਹੋਈਆਂ, 57 ਰੈੱਡ ਐਂਟਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤੇ 186 ਚੇਤਾਵਨੀ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ
ਤਰਨਤਾਰਨ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ’ਚ 47, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ’ਚ 42 ਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ’ਚ 46 ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਾਂਚ ’ਚ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੀਆਂ 17, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੀਆਂ 20 ਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੀਆਂ 15 ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। ਤਸਵੀਰ ਸਾਫ਼ ਹੈ — ਮਾਮਲੇ ਸੂਬੇ ਭਰ ’ਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਦੋ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹੀ ਕੁੱਲ ਅੰਕੜੇ ਦਾ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਪਿਛੋਕੜ: ਅੰਕੜਾ ਹਰ ਰਿਪੋਰਟ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ
ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਪੀਪੀਸੀਬੀ ਨੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਅੰਕੜੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। 22 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ 510 ਮਾਮਲੇ ਸਨ, 24 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 574 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ 27 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ 717 ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ ਬਣੇ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਸੀਏਕਿਊਐੱਮ) ਦੀ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਟੀਮ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਕੇ ਪਰਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ’ਤੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਪਾਉਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਖ਼ਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਸਾੜਨ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਕਲਪ: ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਹੈਲਪਲਾਈਨ
ਸਖ਼ਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੱਲ ਵੱਲ ਵੀ ਕਦਮ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਂਝਾ ਮਿੱਤਰ ਕਿਸਾਨ ਸਹਾਇਤਾ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ — +91 79737 27514 — ਜੋ ਸਵੇਰੇ 9 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ’ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਪਰਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਤੇ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਿਲ 2,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੰਜ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੀਰੋ ਬਰਨਿੰਗ (ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਸਾੜਨ) ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ — ਯਾਨੀ ਬਿਨਾਂ ਸਾੜੇ ਵੀ ਕੰਮ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਤੇ ਸਲਾਹ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁੰਨ ਹੋਣਗੇ। ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਟਾਈ ਤੇ ਕਣਕ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਖੇਤ ਜਲਦੀ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸੇ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ’ਚ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਦਾ ਲਾਲਚ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਪੀਕ ਸੀਜ਼ਨ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅੰਕੜਾ ਅਜੇ ਹੋਰ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੇ ਸਲਾਹ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਮਿਲਣ — ਅੱਗ ਲਾਉਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ, ਐੱਫਆਈਆਰ ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ’ਚ ਰੈੱਡ ਐਂਟਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਖ਼ਮਿਆਜ਼ਾ ਅਗਲੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਭੁਗਤਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:
- ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੋਂ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਪਰਤਦੇ ‘ਆਪ’ ਸਰਪੰਚ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ’ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ! ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ’ਚ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਮੌਤ, ਬਿੱਟੂ ਨੇ ਮਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ
- ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਟੁੱਟਿਆ! 24 ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ’ਚ 574 ਪਰਾਲੀ ਅੱਗਾਂ — ਤਰਨਤਾਰਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ’ਚ 414, 113 FIR ਤੇ 205 ਰੈੱਡ ਐਂਟਰੀਆਂ
- CAQM ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਖ਼ੁਦ ਖੇਤਾਂ ’ਚ! ਰੋਪੜ-ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ’ਚ ਪਰਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ, ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ-ਬਰਨਿੰਗ ਟੀਚੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਦੀ ਹਦਾਇਤ
ਜਵਾਬ ਦੇਵੋ