14 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ World Diabetes Day ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਥੀਮ ਹੈ — “Early action on diabetes”, ਭਾਵ ਸ਼ੂਗਰ ’ਤੇ ਜਲਦੀ ਕਾਰਵਾਈ। ਸ਼ੂਗਰ ਅਕਸਰ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਵਧਦੀ ਹੈ — ਲੱਛਣ ਦਿਸਣ ਤੱਕ ਕਈ ਸਾਲ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭਾਰਤ ’ਚ ਕਰੀਬ ਅੱਧੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੂਗਰ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ’ਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਬੋਝ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ?
ICMR ਦੇ INDIAB ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ’ਚ ਲਗਭਗ 10.1 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਸ਼ੂਗਰ ਨਾਲ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦੋਂਕਿ ਲਗਭਗ 13.6 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਪ੍ਰੀਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੀ ਹਾਲਤ ’ਚ ਹਨ — ਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਗਰ ਆਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਪਰ ਅਜੇ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ’ਚ ਸ਼ੂਗਰ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ 43 ਫ਼ੀਸਦੀ ਬਾਲਗਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਥੀਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ — ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਪਤਾ ਲੱਗੇ, ਓਨੀ ਹੀ ਜਲਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਸੰਭਵ ਹੈ।
ਪ੍ਰੀਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਕੀ ਹੈ — ਸ਼ੂਗਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ
ਪ੍ਰੀਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਉਹ ਹਾਲਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਖੂਨ ’ਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਪੱਧਰ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਾਲੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ’ਚ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਭਾਰ ਤੇ ਕਸਰਤ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਟਾਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੀਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਅਕਸਰ ਕੋਈ ਸਾਫ਼ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ — ਇਸੇ ਲਈ ਜਾਂਚ ਹੀ ਇੱਕੋ ਰਸਤਾ ਹੈ।
ਇਹ 5 ਲੱਛਣ ਦਿਸਣ ਤਾਂ ਟੈਸਟ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਵਾਓ
ਪਹਿਲਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਆਉਣਾ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਰਾਤ ਨੂੰ। ਦੂਜਾ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਆਸ ਲੱਗਣਾ। ਤੀਜਾ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਭਾਰ ਘਟਣਾ। ਚੌਥਾ, ਹਰ ਸਮੇਂ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ, ਭਾਵੇਂ ਨੀਂਦ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ। ਪੰਜਵਾਂ, ਨਜ਼ਰ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋਣੀ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦਾ ਦੇਰ ਨਾਲ ਭਰਨਾ। ਇਹ ਲੱਛਣ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਲਗਾਤਾਰ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕਿਹੜਾ ਟੈਸਟ, ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਮੁਫ਼ਤ?
ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਤਿੰਨ ਟੈਸਟ ਵਰਤਦੇ ਹਨ — ਖ਼ਾਲੀ ਪੇਟ ਸ਼ੂਗਰ 126 mg/dL ਜਾਂ ਵੱਧ, HbA1c 6.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਜਾਂ ਵੱਧ, ਜਾਂ ਦੋ ਘੰਟੇ ਦੀ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਜਾਂਚ ’ਚ 200 mg/dL ਜਾਂ ਵੱਧ। HbA1c ਪਿਛਲੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਔਸਤ ਸ਼ੂਗਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਯੋਗੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ — ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾ ਕੇ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (NP-NCD) ਤਹਿਤ 30 ਸਾਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਗਰ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਤੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਆਰੋਗਿਆ ਮੰਦਰਾਂ ’ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ World Diabetes Day ਮੌਕੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਰਿਆਇਤੀ ਜਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਜਾਂਚ ਕੈਂਪ ਵੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਨਵੀਂ ਖੋਜ: ਬੈੱਡਰੂਮ ਦੀ ਸਾਫ਼ ਹਵਾ ਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਕੀ ਸਬੰਧ?
ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਹਾਰਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ’ਚ NYU Langone Health ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਵਾਲੇ 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ’ਤੇ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਕੀਤੇ ਟਰਾਇਲ ’ਚ ਅੱਧੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈੱਡਰੂਮ ’ਚ ਅਸਲੀ HEPA ਏਅਰ ਫਿਲਟਰ ਲਾਏ ਗਏ ਤੇ ਅੱਧਿਆਂ ਕੋਲ ਨਕਲੀ ਫਿਲਟਰ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਅਸਲੀ ਫਿਲਟਰਾਂ ਨੇ ਹਵਾ ’ਚ ਬਰੀਕ ਕਣ (PM2.5) ਲਗਭਗ 36 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਨ ਭਰ ਦੀ ਸ਼ੂਗਰ ’ਚ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਲਗਭਗ 8 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘਟ ਗਿਆ। ਨਾਸ਼ਤੇ ਮਗਰੋਂ ਸ਼ੂਗਰ ’ਚ ਵਾਧਾ ਔਸਤਨ 17 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਰਿਹਾ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਤੀਜੇ ਹਨ — ਅਧਿਐਨ ਛੋਟਾ ਤੇ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਸੀ। ਸਾਫ਼ ਹਵਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਕਸਰਤ ਤੇ ਦਵਾਈ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੀ, ਪਰ ਇਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਦਦਗਾਰ ਕਦਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ
World Diabetes Day ਹਰ ਸਾਲ 14 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਤਰੀਕ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੇ ਸਹਿ-ਖੋਜੀ ਸਰ ਫਰੈਡਰਿਕ ਬੈਂਟਿੰਗ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ’ਤੇ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1921 ’ਚ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ’ਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਦਿਵਸ 1991 ’ਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤੇ 2006 ’ਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਸਰ “ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸਿੱਧਾ ਹੈ — ਸ਼ੂਗਰ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਾ ਕਰੋ, ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਉਮਰ 30 ਸਾਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ, ਪਰਿਵਾਰ ’ਚ ਸ਼ੂਗਰ ਹੈ, ਭਾਰ ਵੱਧ ਹੈ ਜਾਂ ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਲੱਛਣਾਂ ’ਚੋਂ ਕੋਈ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ World Diabetes Day ਨੂੰ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ HbA1c ਜਾਂ ਖ਼ਾਲੀ ਪੇਟ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਵਾਓ — ਨੇੜਲੇ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਆਰੋਗਿਆ ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ’ਚ ਇਹ ਜਾਂਚ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਦਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ, ਬਦਲਣ ਜਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ — ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਪਤਾ ਜਿੰਨਾ ਜਲਦੀ ਲੱਗੇ, ਓਨਾ ਹੀ ਅਸਾਨ ਇਲਾਜ ਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:




[…] ਸ਼ੂਗਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਇਹ 5 … […]
[…] ਸ਼ੂਗਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਇਹ 5 … […]