ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: ਕੱਲ੍ਹ (14 ਨਵੰਬਰ) ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ੂਗਰ ਦਿਵਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਪੀਜੀਆਈ (ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ) ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੂਗਰ ਹੁਣ 20 ਅਤੇ 30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਏਮਜ਼ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਡਾ. ਨਿਖਿਲ ਟੰਡਨ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਤੱਕ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ।
ਪੀਜੀਆਈ ’ਚ ਨੌਜਵਾਨ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧੀ
ਪੀਜੀਆਈ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਮੁਤਾਬਕ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਪਿੱਛੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤ ਆਦਤਾਂ, ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਕਾਰਨ ਦੱਸੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਹੋਣਾ ਹੋਰ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਗੁਰਦੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਲਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਏਮਜ਼ ਮਾਹਿਰ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ: ਅੱਧੇ ਮਾਮਲੇ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ
ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ੂਗਰ ਦਿਵਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਏਮਜ਼ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਐਂਡੋਕ੍ਰਾਈਨੋਲਾਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਡਾ. ਨਿਖਿਲ ਟੰਡਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ‘ਹਾਫ਼ ਦੇ ਨਿਯਮ’ ਮੁਤਾਬਕ ਲਗਭਗ 50 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਟਾਈਪ-1 ਸ਼ੂਗਰ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਜੋ ਇੱਕ ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ, ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਭਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਭਾਰ, ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਗ਼ਲਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡਾ. ਟੰਡਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੇਰ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ — ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਆਉਣਾ, ਬਹੁਤ ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਲੱਗਣੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦਾ ਦੇਰ ਨਾਲ ਭਰਨਾ ਇਸ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ।
ਪਤਲੇ ਦਿਖਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ
ਡਾ. ਟੰਡਨ ਨੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਇਆ — ਜੋ ਲੋਕ ਬਾਹਰੋਂ ਫਿੱਟ ਅਤੇ ਪਤਲੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਦੀ ਵੰਡ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੇਟ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜਮ੍ਹਾ ਚਰਬੀ ਇਨਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਪੱਧਰ ਕੰਟਰੋਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰ ਦੇਖ ਕੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੈਠ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਸਕਰੀਨ ’ਤੇ ਘੰਟੇ ਬਿਤਾਉਣੇ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਵਧਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਪਿਛੋਕੜ: ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਬਦਲੀ, ਬਿਮਾਰੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ
ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਇਨਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਇਨਸੁਲਿਨ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਉਮਰ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਡਿਜੀਟਲ ਜੀਵਨ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਖਾਣਾ, ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਅਨਿਯਮਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਜਾਗਣਾ ਅਤੇ ਤਣਾਅ — ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਚਯਾਪਚਯ (ਮੈਟਾਬੋਲਿਜ਼ਮ) ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦੇ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਅਕਸਰ ਨਾਸ਼ਤਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਟੇਕਅਵੇਅ ਭੋਜਨ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਨੈਕਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖ਼ੂਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੱਧਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਇਹ ਇਨਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਚਾਅ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ — ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ
ਡਾ. ਟੰਡਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਚੀਨੀ ਛੱਡਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ — ਪੂਰੇ ਭੋਜਨ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੈਕੇਟਬੰਦ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪੀ ਮਿੱਠਾਸ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵੀ ਮਿੱਠਾਸ ਹੀ ਹਨ। ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਮਠਿਆਈਆਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਭੋਜਨਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਲਓ, ਨਿਯਮਤ ਕਸਰਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਲੈ ਕੇ ਤਣਾਅ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰੋ। ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਦੋਸ਼ ਦੇਣਾ ਗ਼ਲਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਹਤ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਹਿੰਮਾਂ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ ਹੀ ਇਸ ਵਧਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ ਜਾਂ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਵਾਓ।
ਅੱਗੇ ਕੀ
ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ੂਗਰ ਦਿਵਸ 14 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸ਼ੂਗਰ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਪੀਜੀਆਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ, ਨਿਯਮਤ ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ:




[…] ਕੱਲ੍ਹ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ੂਗਰ ਦਿਵਸ! ਪੀਜੀਆਈ ’ਚ ਨੌਜਵ… […]
[…] ਕੱਲ੍ਹ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ੂਗਰ ਦਿਵਸ! ਪੀਜੀਆਈ ’ਚ ਨੌਜਵ… […]